Terma penting dalam perjanjian influencer dengan brand ialah identiti pihak yang melantik, skop kerja, jumlah kandungan, platform, jadual penerbitan, proses kelulusan, bilangan pindaan, bayaran, hak penggunaan kandungan, eksklusiviti dan pembatalan. Semua perkara ini wajar dinyatakan dengan jelas sebelum sesuatu kempen bermula supaya kedua-dua pihak tahu kerja yang mesti dibuat, jumlah yang perlu dibayar dan had penggunaan kandungan yang telah dihasilkan.

Bayangkan seorang influencer menerima tawaran RM3,500 untuk menghasilkan dua video TikTok. Selepas rakaman siap, wakil jenama meminta satu lagi video, empat kali pindaan dan kebenaran menggunakan rakaman itu sebagai iklan berbayar selama dua tahun. Wakil jenama beranggapan semua permintaan tersebut sudah termasuk dalam harga asal. Influencer pula berpendapat beliau hanya bersetuju menghasilkan dua video untuk akaunnya sendiri.

Pertikaian seperti ini lazimnya berpunca daripada terma yang tidak lengkap, bukannya kerana pihak-pihak tidak pernah berbincang. Mesej WhatsApp, campaign brief dan invois mungkin menunjukkan bahawa suatu urusan komersial memang telah dipersetujui. Masalahnya ialah menentukan sejauh mana persetujuan itu meliputi kerja tambahan, tarikh, bayaran dan hak terhadap video. Di sinilah perjanjian bertulis yang disediakan dengan cermat menjadi penting.

Siapa Sebenarnya Pihak yang Membuat Perjanjian Influencer?

1. Sebelum melihat harga dan jumlah video, kenal pasti dahulu siapa yang membuat tawaran. Ada kempen yang diuruskan sendiri oleh pemilik jenama. Ada juga yang melalui agensi pemasaran, syarikat pengurusan artis atau individu yang dilantik sebagai pengurus kempen. Pihak yang menghantar mesej tidak semestinya pihak yang wajib membuat pembayaran.

2. Perjanjian patut menyatakan nama penuh individu atau syarikat yang berkontrak, nombor pendaftaran jika berkaitan, alamat untuk notis dan pihak yang mempunyai kuasa memberikan arahan. Jika influencer berurusan dengan sebuah agensi, perlu dijelaskan sama ada agensi itu berkontrak atas namanya sendiri atau bertindak sebagai wakil kepada jenama. Ini boleh mempengaruhi siapa yang patut dituntut jika bayaran tidak dibuat.

3. Contohnya, seorang influencer menerima tawaran daripada kakitangan Agensi A untuk mempromosikan produk Syarikat B. Invois dikeluarkan kepada Agensi A, tetapi selepas kempen tamat Agensi A meminta influencer menuntut bayaran daripada Syarikat B. Jika kedudukan pihak berkontrak tidak jelas, pertikaian boleh beralih daripada isu jumlah bayaran kepada persoalan siapa sebenarnya yang berhutang.

4. Simpan surat tawaran, identiti wakil yang memberikan persetujuan, arahan kempen dan butiran pihak yang menerima invois. Dalam pertikaian kontrak, perkara asas seperti identiti pihak yang terikat mesti dibuktikan terlebih dahulu sebelum mahkamah boleh menentukan kewajipan pembayaran atau pelanggaran yang didakwa.

Bagaimana Skop Kerja dan Jumlah Video Perlu Ditetapkan?

5. Terma skop kerja atau scope of work menentukan apa yang dibeli oleh jenama dan apa yang perlu diberikan oleh influencer. Perkataan seperti “buat content untuk launch produk” terlalu umum. Perjanjian yang lebih jelas menyatakan sama ada kerja itu melibatkan video ulasan, demonstrasi produk, gambar, kehadiran acara, siaran langsung, atau sekadar menyerahkan rakaman mentah kepada pasukan pemasaran.

6. Jumlah kandungan perlu dinyatakan mengikut jenis. Sebagai contoh, dua video TikTok berdurasi 30 hingga 60 saat, tiga Instagram Story dan satu sesi siaran langsung selama 30 minit. Jika jenama mahu fail video asal, gambar resolusi tinggi, rakaman tambahan atau skrip, masukkan perkara itu secara khusus. Jangan menganggap semua bahan pengeluaran termasuk dalam harga hanya kerana influencer telah bersetuju menghasilkan video akhir.

7. Perjanjian juga perlu menyatakan sama ada influencer hanya bertanggungjawab menghasilkan dan menerbitkan kandungan atau turut bertanggungjawab mencapai jumlah tontonan dan jualan tertentu. Kewajipan menerbitkan dua video berbeza daripada jaminan bahawa video tersebut akan menghasilkan 50,000 tontonan atau 500 pembelian. Jika prestasi menjadi syarat pembayaran, ukuran, sumber data dan akibat sasaran tidak dicapai perlu ditentukan dari awal.

8. Jika campaign brief akan berubah sepanjang kempen, kontrak patut menetapkan siapa yang boleh mengarahkan perubahan dan sama ada perubahan itu memerlukan persetujuan tentang kos serta masa tambahan. Ini lebih selamat daripada memberikan kuasa terbuka kepada jenama untuk menambah kerja tanpa had.

Di Platform Manakah Kandungan Perlu Diterbitkan?

9. Sebuah video yang diterbitkan di TikTok tidak semestinya boleh digunakan terus untuk Instagram, Facebook, YouTube Shorts atau laman web jenama. Setiap platform mempunyai bentuk penerbitan, audiens dan keperluan teknikal yang berlainan. Kontrak perlu menyebut akaun tertentu, jenis hantaran dan platform yang termasuk dalam harga.

10. Perlu dibezakan antara kandungan yang diterbitkan pada akaun influencer dengan kandungan yang diserahkan kepada jenama untuk diterbitkan sendiri. Akaun yang digunakan menentukan pihak yang mengawal masa siaran, komen, pemadaman dan akses kepada laporan prestasi. Jika jenama mahu influencer menyerahkan akses akaun atau memberikan kebenaran pengiklanan melalui akaun influencer, syarat serta risikonya patut dinyatakan secara berasingan.

11. Tempoh hantaran perlu kekal dalam talian juga penting. Contohnya, Instagram Story yang luput selepas 24 jam berbeza daripada video TikTok yang perlu kekal selama enam bulan. Jika jenama mahu hak mengarahkan pemadaman atau influencer mahu memadam kandungan selepas tempoh kempen, kontrak sepatutnya menjawab persoalan itu.

12. Bagi kandungan tajaan, pihak-pihak juga perlu mengambil kira kewajipan penzahiran hubungan komersial. Malaysian Communications and Multimedia Content Code 2022, khususnya Bahagian 3 perenggan 6.3, menyediakan standard penzahiran bagi ulasan dan sokongan produk yang dibuat melalui pengaturan komersial dalam lingkungan pemakaiannya. Arahan jenama tidak patut memaksa influencer menyembunyikan sifat tajaan atau membuat dakwaan produk yang tidak boleh disokong.

Bagaimana Tarikh Serahan dan Penerbitan Ditentukan?

13. Dalam satu kempen, terdapat beberapa tarikh yang berbeza: tarikh produk diterima, tarikh penggambaran, tarikh draf diserahkan, tarikh maklum balas diberikan dan tarikh kandungan diterbitkan. Semuanya tidak patut digabungkan menjadi satu janji umum bahawa “content mesti siap bulan depan”.

14. Jika jenama perlu meluluskan skrip atau video sebelum siaran, berikan tempoh yang munasabah untuk semakan. Contohnya, jenama perlu memberikan komen dalam tiga hari bekerja selepas menerima draf yang lengkap. Kontrak juga perlu menyatakan kesan jika produk lambat dihantar, bahan kempen tidak disediakan atau kelulusan lewat diberikan oleh jenama.

15. Tarikh tertentu kadangkala sangat penting, terutama bagi pelancaran produk, promosi jualan bermusim atau acara yang berlangsung pada satu hari sahaja. Seksyen 55 Akta Kontrak 1950 berkaitan dengan kesan kegagalan melaksanakan janji pada masa yang dipersetujui apabila masa merupakan perkara penting dalam kontrak, dengan perbezaan akibat bergantung pada keadaan dan peruntukan seksyen tersebut. Oleh itu, jangan secara mudah menganggap semua kelewatan membolehkan kontrak dibatalkan serta-merta.

16. Dari sudut pembuktian, rekod penerimaan produk, e-mel penghantaran draf, permintaan kelulusan dan jawapan jenama akan membantu menentukan punca sebenar kelewatan. Jika kontrak menetapkan tarikh tanpa mengambil kira kewajipan jenama memberikan bahan atau maklum balas, influencer boleh menanggung risiko atas perkara yang tidak berada dalam kawalannya.

Siapa yang Berhak Meluluskan Kandungan Promosi?

17. Banyak perjanjian menyebut bahawa kandungan tertakluk kepada “kelulusan jenama” tanpa menerangkan maksud kelulusan tersebut. Adakah jenama hanya boleh meminta pembetulan maklumat produk yang salah? Bolehkah jenama menolak video kerana tidak menyukai gaya penyampaian influencer? Kedua-dua keadaan ini mempunyai kesan yang berlainan terhadap skop kerja dan bayaran.

18. Terma yang lebih jelas boleh menetapkan bahawa kelulusan dinilai berdasarkan campaign brief yang telah dipersetujui, ketepatan fakta produk, syarat platform dan keperluan pengiklanan. Jika jenama mahu hak menolak kandungan atas pertimbangan kreatif yang lebih luas, hak itu perlu diperincikan termasuk berapa kali influencer perlu membuat pembetulan.

19. Pihak yang berkuasa meluluskan kandungan juga patut dikenal pasti. Arahan daripada lima orang kakitangan yang memberikan komen bercanggah boleh menyebabkan influencer mengulang kerja. Lebih kemas jika satu wakil bertanggungjawab menyatukan komen dan mengeluarkan kelulusan bertulis melalui saluran yang dipersetujui.

20. Kontrak boleh menetapkan kesan jika jenama berdiam diri selepas menerima draf, tetapi jangan menganggap ketiadaan jawapan secara automatik bermaksud draf telah diluluskan. Jika pihak-pihak mahu menggunakan mekanisme deemed approval, ia perlu dipersetujui secara jelas bersama tempoh serta cara penyampaian draf. Tanpa terma sedemikian, pertikaian tentang kelulusan mungkin berlarutan hingga selepas kempen dijalankan.

Berapa Kali Pindaan atau Rakaman Semula Boleh Diminta?

21. Pindaan kandungan ialah perkara biasa dalam pemasaran digital. Tetapi membetulkan kesilapan ejaan pada kapsyen bukan kerja yang sama dengan merakam semula seluruh video kerana jenama menukar konsep kempen. Perjanjian patut membezakan pindaan kecil, perubahan skrip, pertukaran lokasi dan permintaan menghasilkan kandungan baharu.

22. Antara pendekatan yang boleh dipersetujui ialah satu atau dua pusingan pindaan bagi setiap video tanpa caj tambahan, dengan syarat pindaan masih dalam lingkungan arahan asal. Jika jenama menukar produk, mesej utama atau gaya kempen selepas rakaman, perubahan itu perlu dinilai sebagai kerja tambahan yang mungkin memerlukan fi dan lanjutan masa.

23. Contohnya, influencer telah merakam video penjagaan kulit berdasarkan skrip yang diluluskan. Seminggu kemudian jenama mahu rakaman baharu dengan lokasi berbeza dan seorang pelakon tambahan. Jika kontrak hanya menyebut “revisions until satisfactory”, pertikaian boleh timbul sama ada kos sewaan studio, jurukamera dan tenaga kerja tambahan termasuk dalam fi asal.

24. Pengesahan perubahan melalui e-mel atau WhatsApp boleh menjadi rekod penting. Akta Perdagangan Elektronik 2006, khususnya seksyen 6 dan 7, mengiktiraf penggunaan mesej elektronik dalam transaksi komersial yang termasuk dalam pemakaiannya. Namun, perubahan terma masih memerlukan persetujuan yang boleh dibuktikan; permintaan sebelah pihak tidak wajar disamakan dengan kontrak baharu yang telah diterima.

Bagaimana Bayaran, Deposit dan Komisen Patut Ditetapkan?

25. Klausa bayaran tidak lengkap jika hanya menyatakan “fi RM5,000”. Perjanjian perlu menjelaskan sama ada jumlah itu meliputi produksi, kos pengangkutan, produk tambahan, cukai atau caj berkaitan, penggunaan kandungan untuk iklan dan kerja pindaan. Nyatakan sama ada fi dibayar terus oleh jenama atau melalui agensi, serta siapa yang bertanggungjawab jika pembayaran lewat.

26. Jadual pembayaran boleh dibuat mengikut peringkat, contohnya sebahagian selepas kontrak ditandatangani, sebahagian selepas draf diterima dan baki selepas kandungan diterbitkan. Ini hanya kaedah komersial yang boleh dirundingkan; tiada kadar deposit seragam yang diwajibkan untuk semua kempen. Kontrak juga perlu menyatakan tarikh matang bayaran dan dokumen yang diperlukan untuk memproses invois.

27. Jika pendapatan bergantung kepada komisen affiliate, perkara yang perlu disemak termasuk kadar komisen, maksud jualan yang layak, tempoh atribusi, pemulangan barang, pembatalan pesanan dan akses kepada penyata jualan. Elakkan frasa “komisen tertakluk kepada sistem” tanpa menyatakan sistem apa, siapa mengawal laporan dan bila pertikaian angka boleh dibangkitkan.

28. Bayaran pendahuluan juga perlu dikenal pasti sifatnya. Adakah ia sebahagian daripada fi kerja, bayaran tempahan tarikh atau deposit yang tertakluk kepada syarat tertentu? Jangan meletakkan perkataan “non-refundable” tanpa memahami kesannya apabila kempen dibatalkan. Dalam keadaan yang dipertikaikan, hak mengekalkan wang atau menuntut ganti rugi akan bergantung kepada terma serta undang-undang yang terpakai.

Bolehkah Jenama Menggunakan Semula Video dan Imej Influencer?

29. Menghasilkan video untuk satu kempen tidak menjawab secara lengkap persoalan siapa yang berhak menggunakannya selepas kempen tamat. Ada jenama yang mahu video diterbitkan sekali pada akaun influencer. Ada pula yang mahu menggunakan video yang sama untuk iklan berbayar, laman jualan, papan digital atau kempen produk lain. Perbezaan penggunaan ini patut dinyatakan sejak awal.

30. Pemilikan hak cipta dan kebenaran menggunakan kandungan ialah dua persoalan yang berbeza. Seksyen 26(2) Akta Hakcipta 1987 memperuntukkan kedudukan tertentu bagi karya yang ditempah, tertakluk kepada perjanjian yang mengecualikan atau mengehadkan pemindahan hak. Seksyen 27(3) pula menetapkan keperluan bertulis bagi penyerahhakan atau lesen hak cipta. Oleh itu, influencer tidak patut menganggap semua video yang dirakamnya kekal miliknya, dan jenama juga tidak boleh menganggap semua bahan kreatif boleh digunakan tanpa had berdasarkan bayaran semata-mata.

31. Perjanjian perlu menjelaskan sama ada hak yang diberikan melibatkan pemilikan atau lesen, untuk berapa lama, pada platform mana, dalam kawasan geografi yang mana dan sama ada penyuntingan atau penggunaan dalam iklan berbayar dibenarkan. Jika jenama mahu menggunakan wajah, suara atau nama influencer dalam kempen kemudian, skop kebenaran tersebut juga wajar dinyatakan dengan berasingan daripada hak cipta video.

32. Perhatikan juga muzik berlesen, rakaman pihak ketiga, gambar stok dan fail sumber. Hak terhadap video akhir tidak bermaksud semua bahan di dalam video boleh dipindahkan secara bebas. Untuk mengurangkan risiko, kontrak perlu menetapkan siapa yang bertanggungjawab mendapatkan lesen bagi bahan yang dibekalkan masing-masing dan apa yang berlaku jika penggunaannya dibantah oleh pemilik hak.

Apakah Had Klausa Eksklusiviti Influencer?

33. Klausa eksklusiviti biasanya digunakan apabila jenama tidak mahu influencer mempromosikan produk pesaing dalam tempoh tertentu. Masalah boleh timbul jika kontrak hanya menyebut bahawa influencer tidak boleh bekerjasama dengan “jenama yang berkaitan” tanpa menjelaskan produk, perkhidmatan dan tempoh larangan.

34. Sebelum bersetuju, semak sama ada sekatan meliputi produk dalam kategori yang sama, semua jenama di bawah kumpulan syarikat tertentu atau apa-apa promosi yang boleh dianggap bersaing. Bezakan juga larangan sepanjang kempen dengan larangan yang berterusan selepas kontrak tamat. Seksyen 28 Akta Kontrak 1950 berkaitan dengan sekatan terhadap perdagangan, profesion dan perniagaan yang sah; kebolehkuatkuasaan sesuatu klausa memerlukan penelitian terhadap kandungan sebenar serta pengecualian yang terpakai.

35. Contohnya, seorang influencer makanan menerima bayaran untuk mempromosikan satu minuman selama sebulan. Larangan terhadap semua produk makanan dan minuman selama setahun mungkin mempunyai kesan komersial yang jauh lebih besar daripada kempen yang dibayar. Soalan yang wajar ditanya ialah apakah produk pesaing yang dimaksudkan, sejak bila sekatan bermula, bila ia berakhir dan bagaimana ia memberi kesan kepada kerjasama yang sudah dijanjikan kepada pihak lain.

36. Pihak jenama juga perlu memastikan klausa itu mencapai tujuan kempen tanpa mewujudkan sekatan yang kabur. Jika influencer mempunyai komitmen terdahulu dengan jenama lain, senarai pengecualian atau pendedahan awal boleh mengurangkan kemungkinan pertikaian selepas kontrak ditandatangani.

Apa Berlaku Jika Kempen Dibatalkan atau Kontrak Dilanggar?

37. Pembatalan perlu dibezakan daripada pelanggaran kontrak. Sesuatu kempen boleh ditamatkan secara persetujuan bersama, menurut hak penamatan yang diperuntukkan dalam kontrak, atau apabila terdapat pelanggaran yang memberikan hak untuk menamatkan perjanjian. Keadaan ini tidak semestinya mempunyai kesan kewangan yang sama.

38. Klausa pembatalan sepatutnya menjelaskan berapa lama notis perlu diberikan, kepada siapa notis dihantar, apa berlaku kepada bayaran pendahuluan, berapa yang perlu dibayar untuk kerja yang sudah dilakukan dan sama ada kos studio, perjalanan atau vendor yang telah ditanggung boleh dituntut. Jika berlaku penangguhan di pihak jenama, terma juga perlu membincangkan sama ada tarikh baharu mesti dipersetujui oleh influencer.

39. Seksyen 74 Akta Kontrak 1950 berkaitan dengan pampasan kerugian akibat pelanggaran kontrak yang memenuhi syarat undang-undang. Jika perjanjian menetapkan jumlah tertentu yang perlu dibayar apabila berlaku pelanggaran, seksyen 75 boleh menjadi relevan. Namun jumlah yang dinyatakan dalam kontrak tidak bermaksud mahkamah wajib memberikannya secara automatik tanpa menilai asas dan kemunasabahan tuntutan.

40. Jika jenama tidak membayar selepas semua kerja disiapkan, semak dahulu tarikh matang dan syarat pembayaran sebelum mengeluarkan tuntutan. Jika influencer gagal menyerahkan video, semak sama ada kegagalan itu berpunca daripada arahan yang tidak lengkap atau kelewatan kelulusan di pihak jenama. Rekod bertulis tentang pelaksanaan masing-masing akan lebih membantu daripada pertikaian terbuka di media sosial.

41. Perjanjian juga perlu menjelaskan kaedah penyelesaian pertikaian. Bagi tuntutan komersial yang kecil, rundingan atau penyelesaian bertulis mungkin lebih ekonomik daripada prosiding yang mengambil masa dan kos. Jika klausa mewajibkan timbang tara atau meletakkan syarat notis tertentu, kesan kos dan prosedurnya perlu difahami sebelum kontrak ditandatangani.

Apakah Perkara yang Perlu Disemak Sebelum Bersetuju dengan Kontrak Influencer?

42. Bagi influencer dan pemilik jenama, semakan yang paling berguna ialah membaca perjanjian seolah-olah kempen itu tidak berjalan seperti yang dirancang. Tanyakan siapa perlu membayar jika tarikh diubah, sama ada kerja tambahan termasuk dalam harga, apa jadi apabila draf tidak diluluskan dan siapa boleh menggunakan kandungan selepas kempen tamat. Jawapan kepada soalan ini sepatutnya boleh ditemui dalam kontrak, bukan perlu diteka selepas masalah berlaku.

• Pastikan pihak yang melantik, pihak yang memberi arahan dan pihak yang membayar dikenal pasti.
• Nyatakan jenis dan jumlah video, gambar, Story, siaran langsung atau fail yang perlu diserahkan.
• Tetapkan platform, akaun penerbitan dan tempoh setiap hantaran perlu kekal disiarkan.
• Asingkan tarikh serahan draf, tempoh maklum balas, kelulusan dan tarikh penerbitan.
• Hadkan bilangan pindaan yang termasuk dalam fi dan tetapkan cara meluluskan kerja tambahan.
• Jelaskan jumlah bayaran, deposit, tarikh matang, komisen, kos tambahan dan pihak yang wajib membayar.
• Tentukan pemilikan hak cipta serta tujuan, tempoh dan platform penggunaan semula kandungan.
• Semak larangan mempromosikan pesaing, tempoh sekatan dan kesannya kepada kerjasama lain.
• Nyatakan hak pembatalan, bayaran bagi kerja yang telah disiapkan dan kaedah penyelesaian pertikaian.

Perjanjian influencer dengan brand ialah persetujuan komersial yang menetapkan kerja promosi, bayaran, hak penggunaan kandungan dan tanggungjawab kedua-dua pihak. Di Malaysia, perjanjian sebegini boleh menjadi kontrak yang mengikat apabila syarat pembentukan kontrak dipenuhi. Dokumen bertulis yang jelas wajar disediakan, walaupun kontrak biasa tidak semestinya memerlukan dokumen formal yang ditandatangani.

Seorang pencipta kandungan TikTok menerima tawaran melalui mesej langsung untuk menghasilkan dua video produk penjagaan kulit. Jenama bersetuju membayar RM3,000 selepas kedua-dua video diterbitkan. Namun, selepas rakaman siap, jenama meminta tiga kali pindaan, satu video tambahan dan hak untuk menggunakan wajah influencer itu dalam iklan berbayar selama setahun. Jika perkara ini tidak dibincangkan pada awalnya, pertikaian mungkin timbul tentang skop kerja dan hak jenama menggunakan video tersebut.

Urusan brand collaboration atau kerjasama jenama boleh melibatkan influencer, selebriti media sosial, pencipta kandungan, agensi pemasaran dan pemilik perniagaan. Perkara yang perlu difahami bukan sekadar sama ada kontrak telah ditandatangani, tetapi juga apa yang dijanjikan, siapa yang bertanggungjawab membayar, bagaimana kandungan boleh digunakan dan apa pilihan yang tersedia apabila timbul pertikaian.

Apa Maksud Perjanjian Influencer dengan Brand?

1. Dalam pemasaran digital, influencer atau pempengaruh media sosial ialah individu yang mempunyai pengikut dan menggunakan pengaruhnya untuk memperkenalkan produk, perkhidmatan atau sesuatu jenama. Sesuatu kerjasama dengan jenama boleh mengambil bentuk video TikTok, hantaran Instagram, sesi siaran langsung, ulasan produk, kehadiran acara atau penghasilan kandungan untuk digunakan oleh pihak jenama sendiri.

2. Perjanjian influencer dengan brand ialah persetujuan tentang perkara yang perlu diberikan oleh setiap pihak. Influencer mungkin bersetuju menghasilkan kandungan, menerbitkannya pada akaun tertentu atau membenarkan penggunaan wajah dan suaranya. Jenama pula mungkin bersetuju memberikan bayaran, produk, komisen atau bentuk imbuhan lain. Tidak semua kerjasama mempunyai struktur yang sama, dan menerima produk percuma sahaja tidak semestinya membuktikan wujudnya kewajipan untuk menghasilkan promosi.

3. Dalam kebanyakan kes, perjanjian ini ialah kontrak perkhidmatan komersial, bukannya kontrak pekerjaan. Walau bagaimanapun, label seperti freelancer atau independent creator tidak menentukan kedudukan undang-undang secara muktamad; sifat hubungan sebenar masih penting. Jika agensi pemasaran menjadi orang tengah, pihak yang sebenarnya terikat untuk membayar dan menerima kerja juga perlu dikenal pasti.

4. Contohnya, jenama A melantik pencipta kandungan B untuk menerbitkan satu ulasan produk di akaun B. Ini berbeza daripada keadaan jenama A hanya membeli sebuah video tanpa memerlukan hantaran pada akaun B. Kedua-duanya melibatkan kandungan digital, tetapi skop kerja, bayaran dan hak penggunaan yang diperlukan mungkin tidak sama.

Mengapa Influencer dan Brand Memerlukan Perjanjian Bertulis?

5. Perjanjian bertulis tidak semata-mata disediakan untuk menghadapi saman. Tujuan utamanya ialah menetapkan jangkaan pihak-pihak sebelum kempen bermula. Sebuah dokumen yang ringkas tetapi jelas boleh mengelakkan pertikaian tentang perkara yang sebenarnya termasuk dalam harga, tarikh penerbitan dan sejauh mana jenama boleh menggunakan kandungan yang dihasilkan.

6. Bagi influencer, antara risiko utama ialah pertambahan kerja tanpa bayaran, arahan mengubah kandungan berkali-kali, kelewatan bayaran dan penggunaan video untuk iklan berbayar walaupun persetujuan asal hanya melibatkan hantaran organik. Bagi jenama, risiko pula termasuk video tidak diserahkan, kandungan bercanggah dengan arahan kempen, siaran dipadam terlalu awal atau kenyataan promosi yang menimbulkan masalah reputasi.

7. Prinsip asas kontrak Malaysia boleh dirujuk melalui seksyen 10 Akta Kontrak 1950, tetapi dokumen yang ditandatangani juga tidak menjadikan semua terma secara automatik sah atau boleh dikuatkuasakan. Sesuatu klausa masih boleh dipersoalkan berdasarkan undang-undang yang terpakai, termasuk larangan perdagangan, ketidakpastian terma atau perkara yang menyalahi undang-undang.

8. Dalam amalan, dokumen bertulis membantu kedua-dua pihak merujuk kembali kepada persetujuan asal apabila kakitangan jenama, pengurus kempen atau agensi bertukar. Ia juga memudahkan pihak yang menilai sesuatu pertikaian mengenal pasti sama ada kerja telah dilaksanakan dan pembayaran sudah perlu dijelaskan.

Adakah Persetujuan Melalui WhatsApp, DM atau E-mel Merupakan Kontrak yang Sah?

9. Boleh, jika komunikasi tersebut menunjukkan suatu kontrak yang sah benar-benar telah terbentuk. Seksyen 6 dan 7 Akta Perdagangan Elektronik 2006 mengiktiraf mesej elektronik serta pembentukan kontrak melalui komunikasi elektronik dalam transaksi yang termasuk dalam skop Akta tersebut. Ini bermakna ketiadaan dokumen PDF bertandatangan bukan alasan yang mencukupi, dengan sendirinya, untuk menafikan semua persetujuan yang dibuat melalui WhatsApp, mesej langsung atau e-mel.

10. Mahkamah masih perlu menentukan sama ada terdapat tawaran, penerimaan yang jelas, balasan yang sah, keupayaan berkontrak, persetujuan bebas dan terma yang cukup pasti. Seksyen 7, 10 dan 30 Akta Kontrak 1950 berkaitan dengan persoalan tersebut. Sebagai contoh, mesej “Boleh bincang harga dulu” mungkin menunjukkan rundingan yang belum selesai, manakala persetujuan terhadap dua video, jumlah bayaran dan tarikh penerbitan boleh memberi gambaran yang berlainan.

11. Bukti digital perlu disimpan secara lengkap, termasuk identiti akaun yang berkomunikasi, keseluruhan perbualan yang relevan, dokumen lampiran, invois, bukti serahan kerja dan rekod pembayaran. Seksyen 90A Akta Keterangan 1950 berkaitan dengan penerimaan dokumen yang dihasilkan oleh komputer, namun ketulenan, konteks, syarat pembuktian dan berat sesuatu bukti tetap penting. Tangkapan skrin yang terpotong boleh mencetuskan pertikaian tentang maksud sebenar persetujuan.

12. Perlu dibezakan antara pembentukan kontrak secara elektronik dengan keperluan bertulis bagi perkara khusus. Sebagai contoh, penyerahhakan atau lesen hak cipta tertakluk kepada seksyen 27(3) Akta Hakcipta 1987 yang memperuntukkan keperluan bertulis. Oleh itu, walaupun perjanjian perkhidmatan boleh terbentuk melalui mesej, terma penggunaan hak cipta tidak wajar dibiarkan samar.

Apakah Terma Penting dalam Perjanjian Influencer dengan Brand?

13. Perjanjian yang baik perlu mengenal pasti pihak yang terikat, termasuk nama individu atau nama syarikat, nombor pendaftaran perniagaan jika berkaitan, alamat untuk notis dan peranan agensi. Jika seseorang pekerja agensi menghantar tawaran, perlu jelas sama ada agensi itu sendiri merupakan pihak berkontrak atau hanya bertindak bagi pihak jenama.

14. Terma kerja pula patut menyatakan platform yang terlibat, jenis kandungan, kuantiti, tempoh video, bahasa, tarikh penyerahan draf, tarikh penerbitan dan tempoh hantaran perlu kekal di akaun. Jangan bergantung semata-mata pada frasa seperti “dua hantaran lengkap” kerana maksudnya boleh berbeza mengikut pemahaman pihak-pihak.

15. Aspek kewangan perlu merangkumi jumlah bayaran, bilangan ansuran, tarikh invois dan pembayaran, kos produksi tambahan, cukai atau caj yang dipersetujui, syarat komisen serta keadaan yang membolehkan pemotongan bayaran. Perjanjian juga perlu menjelaskan bilangan pindaan kandungan yang termasuk dalam harga dan bagaimana pertambahan kerja akan diluluskan.

16. Perkara lain yang wajar diberikan perhatian ialah pemilikan dan lesen kandungan, penggunaan imej serta suara influencer, pengiklanan berbayar, eksklusiviti, kewajipan penzahiran iklan tajaan, kerahsiaan, pembatalan, proses menyelesaikan aduan dan forum penyelesaian pertikaian. Bagi kempen yang melibatkan produk terkawal, tanggungjawab mengesahkan dakwaan produk dan bahan kelulusan perlu dinyatakan dengan jelas.

Bagaimana Skop Kerja dan Kandungan Promosi Perlu Ditetapkan?

17. Skop kerja atau scope of work perlu cukup khusus supaya pencapaian kempen boleh dinilai tanpa bergantung kepada andaian. Dalam kempen TikTok, jelaskan sama ada influencer hanya perlu menyerahkan fail video kepada jenama atau turut menerbitkannya pada akaun sendiri. Jika terdapat Instagram Story, video siaran langsung atau penggunaan pautan affiliate, perkara itu perlu dinyatakan berasingan.

18. Bilangan pindaan selepas jenama menerima draf ialah antara perkara yang sering menimbulkan salah faham. Influencer mungkin menganggap satu pusingan pindaan termasuk dalam harga, sedangkan jenama menjangka pindaan sehingga puas hati. Perjanjian patut menetapkan masa maklum balas, jumlah pindaan yang dibenarkan dan bayaran tambahan jika perubahan memerlukan rakaman baharu atau skrip yang berbeza daripada arahan asal.

19. Sesetengah kempen menjadikan jumlah tontonan, kadar interaksi atau jualan sebagai penanda aras. Penanda aras perlu dibezakan daripada jaminan hasil. Melainkan dipersetujui secara jelas, penghasilan video dan penerbitannya tidak sepatutnya disamakan secara automatik dengan jaminan memperoleh jumlah jualan tertentu. Jika bayaran bergantung kepada prestasi, formula dan sumber data mesti boleh disemak.

20. Contohnya, satu perjanjian boleh menetapkan “dua video berdurasi 30 hingga 60 saat, satu pusingan pindaan bagi setiap video dan penerbitan dalam tempoh tujuh hari selepas kelulusan bertulis”. Rumusan sedemikian lebih mudah digunakan untuk menilai sama ada kerja telah disiapkan berbanding janji umum untuk “menghasilkan kandungan yang menarik”.

Bagaimana Bayaran, Deposit dan Komisen Influencer Patut Dipersetujui?

21. Pembayaran boleh berbentuk fi tetap, pendahuluan, bayaran mengikut peringkat kerja, komisen jualan atau gabungan beberapa kaedah. Tiada satu struktur yang sesuai untuk semua kerjasama. Namun, setiap kaedah perlu mempunyai titik masa yang jelas tentang bila bayaran perlu dijelaskan, contohnya selepas draf diluluskan, selepas hantaran diterbitkan atau selepas laporan jualan disahkan.

22. Jika kempen bernilai RM4,000, pihak-pihak boleh bersetuju bahawa RM2,000 dibayar sebelum pengeluaran kandungan dan bakinya selepas hasil kerja yang ditetapkan diserahkan. Ini sekadar contoh pembahagian bayaran, bukannya syarat undang-undang yang diwajibkan. Klausa juga patut menyatakan kesan pembatalan dan sama ada bayaran pendahuluan ialah fi untuk kerja awal, bayaran sebahagian harga atau deposit jaminan prestasi, kerana istilah yang digunakan boleh mempunyai kesan berbeza.

23. Bagi komisen affiliate, tetapkan maksud jualan yang layak, kadar komisen, tempoh atribusi, pengendalian pemulangan barang dan tarikh laporan. Jika bayaran dibuat oleh agensi dan bukannya pemilik jenama, identiti penghutang kontrak mestilah jelas. Influencer tidak patut menganggap pihak yang mempunyai jenama terkenal semestinya bertanggungjawab membayar jika kontrak sebenarnya dibuat dengan entiti lain.

24. Sebelum mempertikaikan bayaran, simpan kontrak, invois, bukti penerbitan atau serahan, komunikasi kelulusan dan penyata komisen. Tuntutan terhadap bayaran tertunggak akan lebih kukuh apabila tarikh matang dan syarat yang telah dipenuhi boleh dibuktikan. Sebaliknya, kes akan menjadi lebih rumit jika bayaran dikatakan bergantung kepada kelulusan yang tidak mempunyai kriteria objektif.

Siapa Memiliki Hak Cipta Video dan Gambar yang Dihasilkan oleh Influencer?

25. Hak cipta tidak boleh ditentukan hanya berdasarkan siapa yang memegang kamera, muncul dalam video atau memuat naik kandungan tersebut. Seksyen 26(1) Akta Hakcipta 1987 memperuntukkan prinsip pemilikan awal pada pencipta, manakala seksyen 26(2) mempunyai peruntukan khusus bagi karya yang ditempah dan karya yang dibuat dalam perjalanan pekerjaan. Bagi karya yang ditempah, hak cipta boleh disifatkan dipindahkan kepada pihak yang menempah, tertakluk kepada perjanjian yang menolak atau mengehadkan pemindahan tersebut.

26. Perjanjian influencer patut menyatakan sama ada jenama memperoleh pemilikan hak cipta atau hanya lesen menggunakan kandungan untuk tujuan tertentu. Lesen boleh dihadkan kepada platform, kawasan, tempoh dan jenis penggunaan, contohnya untuk hantaran organik sahaja tanpa hak menjalankan iklan berbayar atau menyerahkan kandungan kepada pihak lain. Seksyen 27 Akta Hakcipta 1987 berkaitan dengan penyerahhakan dan lesen, termasuk keperluan bertulis di bawah subseksyen 27(3).

27. Contohnya, influencer bersetuju menerbitkan satu ulasan produk pada akaun TikTok sendiri. Selepas kempen tamat, jenama mahu menggunakan video yang sama sebagai bahan iklan berbayar selama 18 bulan. Hak untuk menggunakan video bagi iklan sedemikian perlu dinilai berdasarkan persetujuan dan kedudukan hak cipta sebenar. Tidak tepat untuk menganggap bahawa jenama sentiasa bebas menggunakan semua kandungan tanpa had, atau bahawa influencer sentiasa memiliki hak sepenuhnya walaupun karya itu ditempah.

28. Perhatian juga perlu diberikan kepada hak lain yang mungkin terlibat, termasuk muzik, rakaman pihak ketiga, grafik berlesen dan penggunaan wajah atau suara seseorang. Pemilikan hak cipta video tidak semestinya menyelesaikan semua isu kebenaran penggunaan bahan yang dimasukkan ke dalam video. Jika kerjasama melibatkan beberapa pencipta, jurukamera atau agensi, rantaian kebenaran dan pemilikan perlu diteliti lebih awal.

Bolehkah Brand Menghalang Influencer Mempromosikan Produk Pesaing?

29. Sesetengah jenama mahu memastikan influencer tidak mempromosikan produk pesaing dalam tempoh kempen. Klausa ini dikenali sebagai exclusivity clause, iaitu klausa eksklusiviti. Sebagai contoh, jenama minuman mungkin mahu influencer yang dilantik tidak menerbitkan iklan minuman pesaing sepanjang kempen pelancaran produk.

30. Kedudukan klausa tersebut perlu dilihat bersama seksyen 28 Akta Kontrak 1950 yang berkaitan dengan perjanjian menyekat perdagangan atau profesion. Larangan mempromosikan produk pesaing sepanjang pelaksanaan sesuatu kempen perlu dibezakan daripada larangan meneruskan kerjasama komersial selepas kontrak tamat. Seksyen 28 menyatakan prinsip bahawa perjanjian yang menyekat seseorang daripada menjalankan profesion, perdagangan atau perniagaan yang sah adalah terbatal setakat sekatan itu, tertakluk kepada pengecualian dalam seksyen tersebut. Oleh itu, kesahan klausa tidak patut ditentukan berdasarkan perkataan "eksklusif" semata-mata; skop sebenar kewajipan dan kesan sekatan mesti diperiksa.

31. Perjanjian patut memperincikan kategori produk yang dianggap bersaing, platform yang terlibat, tempoh sekatan dan sama ada ia terpakai kepada kerjasama lama yang sudah dipersetujui. Sekatan yang tidak jelas, seperti melarang influencer bekerjasama dengan “mana-mana jenama berkaitan” tanpa had masa, boleh menimbulkan pertikaian tafsiran dan kebolehkuatkuasaan.

32. Dari sudut komersial, influencer juga perlu mengambil kira peluang pendapatan yang mungkin terlepas apabila bersetuju memberikan hak eksklusif. Bagi jenama pula, sekatan perlu cukup terarah kepada kepentingan kempen. Larangan yang terlalu luas boleh menghadkan peluang kerjasama influencer selepas kempen tersebut dan pada masa yang sama mengundang pertikaian tentang kesahannya.

Bolehkah Influencer atau Brand Membatalkan Kerjasama Sebelum Kempen Tamat?

33. Pembatalan kerjasama tidak semestinya dibenarkan tanpa akibat kewangan. Kedudukan pihak-pihak bergantung kepada klausa penamatan, tahap pelaksanaan kerja, sebab pembatalan dan peruntukan undang-undang yang terpakai. Antara situasi yang patut dibezakan ialah pembatalan sebelum kerja bermula, selepas draf diserahkan dan selepas sebahagian kandungan diterbitkan.

34. Perjanjian boleh menetapkan hak membatalkan kempen dengan notis tertentu, bayaran bagi kerja yang telah disiapkan, kos produksi yang tidak boleh dipulangkan dan tindakan apabila salah satu pihak gagal memberikan bahan atau kelulusan yang diperlukan. Ketiadaan klausa yang jelas meningkatkan kemungkinan pertikaian tentang jumlah yang masih perlu dibayar.

35. Seksyen 40 Akta Kontrak 1950 berkaitan dengan keadaan pihak berkontrak enggan atau menjadikan dirinya tidak berupaya melaksanakan janjinya secara keseluruhan. Namun, tidak semua kelewatan, pertukaran arahan atau kesilapan kecil memberikan hak serta-merta kepada satu pihak untuk menamatkan kontrak. Perlu diperiksa sama ada pelanggaran itu memenuhi syarat undang-undang atau klausa penamatan yang dipersetujui.

36. Contohnya, influencer telah membeli kelengkapan penggambaran, menyewa studio dan menyiapkan draf berdasarkan arahan jenama, tetapi kempen dibatalkan sehari sebelum penggambaran akhir kerana perubahan strategi pemasaran. Jika pembatalan berlaku atas alasan komersial biasa, persoalan tentang fi kerja yang telah dilakukan dan kos yang boleh dituntut patut dijawab berdasarkan kontrak serta bukti perbelanjaan, bukannya anggapan bahawa semua bayaran boleh dipulangkan atau ditahan.

Apa Berlaku Jika Influencer atau Brand Melanggar Perjanjian?

37. Pelanggaran kontrak atau breach of contract berlaku apabila sesuatu kewajipan kontrak tidak dilaksanakan sebagaimana yang diperlukan. Bagi influencer, contohnya, kegagalan menerbitkan video pada tarikh yang dipersetujui mungkin menjadi isu. Bagi jenama, kegagalan membayar fi selepas syarat pembayaran dipenuhi juga boleh menjadi pelanggaran. Namun, tanggungjawab pihak-pihak perlu dibaca daripada kontrak keseluruhan, bukan daripada satu mesej yang dipetik secara berasingan.

38. Seksyen 74 Akta Kontrak 1950 berkaitan dengan pampasan bagi kerugian yang berpunca daripada pelanggaran kontrak. Jika terdapat klausa jumlah ganti rugi yang ditetapkan terlebih dahulu, seksyen 75 pula boleh menjadi relevan. Dalam kedua-dua keadaan, pihak yang menuntut mesti mengenal pasti asas tanggungjawab dan remedi yang dibenarkan; tuntutan angka besar dalam surat tuntutan bukan bukti bahawa jumlah tersebut semestinya akan diberikan oleh mahkamah.

39. Tidak semua pertikaian perlu berakhir dengan tindakan mahkamah. Penjelasan bertulis, penyerahan kandungan yang tertangguh, pembayaran yang dipersetujui semula atau penamatan secara persetujuan bersama mungkin memberikan penyelesaian yang lebih cepat dan seimbang. Jika perjanjian memerlukan penyampaian notis melalui saluran tertentu, kaedah tersebut perlu dipatuhi. Sebelum tindakan undang-undang dipertimbangkan, nilai tuntutan, kemampuan pihak lawan membayar dan kos sebenar litigasi perlu dibandingkan.

40. Mahkamah lazimnya akan meneliti identiti pihak yang berkontrak, terma yang boleh dibuktikan, dokumen kempen, komunikasi kelulusan, kerja yang diserahkan, bayaran yang dibuat dan kerugian yang dituntut. Bukan semua ketidakpuasan hati terhadap kualiti kandungan boleh ditukar menjadi tuntutan kontrak jika standard yang didakwa sebenarnya tidak pernah dipersetujui.

41. Jika influencer enggan menyiapkan rakaman yang dijanjikan, jenama mungkin mempertimbangkan remedi untuk memaksa kerja itu disiapkan. Namun, seksyen 20(1)(b) Akta Relif Spesifik 1950 membataskan penguatkuasaan spesifik kontrak yang bergantung kepada kelayakan, kemahuan atau perkhidmatan peribadi. Oleh itu, tuntutan wang atau penyelesaian komersial boleh menjadi pilihan yang lebih praktikal berbanding meminta mahkamah memaksa seseorang menghasilkan video.

Apakah Rumusan Utama Perjanjian Influencer dengan Brand?

• Perjanjian influencer ialah kontrak komersial yang wajar menetapkan hak dan tanggungjawab kedua-dua pihak sebelum kempen dijalankan.
• Persetujuan melalui mesej elektronik boleh mempunyai kesan kontrak apabila syarat pembentukan kontrak dipenuhi.
• Skop kerja, bilangan pindaan, tarikh penerbitan dan standard kelulusan kandungan perlu jelas.
• Bayaran, komisen dan keadaan pembatalan hendaklah mempunyai formula serta tarikh yang boleh dibuktikan.
• Pemilikan dan lesen hak cipta karya yang ditempah perlu dinilai berdasarkan Akta Hakcipta 1987 dan persetujuan bertulis.
• Eksklusiviti dan sekatan persaingan perlu dibaca dengan teliti bersama seksyen 28 Akta Kontrak 1950.
• Apabila pertikaian timbul, bukti kontrak dan pelaksanaan kerja lebih penting daripada dakwaan umum di media sosial.
• Rundingan dan penyelesaian munasabah patut dipertimbangkan sebelum litigasi, terutama jika nilai tuntutan kecil.

Apakah Soalan Lazim Tentang Perjanjian Influencer dengan Brand?

Jika brand hanya memberi produk percuma, adakah saya wajib memuat naik video?

Tidak semestinya. Kewajipan itu bergantung kepada persetujuan yang benar-benar dibuat. Jika produk diberikan sebagai balasan kepada kerja promosi yang telah dipersetujui, kedudukannya berbeza daripada hadiah tanpa syarat. Simpan mesej tawaran dan syarat pemberian produk.

Bolehkah influencer mengenakan caj tambahan apabila brand meminta video baharu?

Boleh dirundingkan dan dipersetujui, khususnya apabila permintaan baharu berada di luar skop asal. Namun, hak untuk menuntut caj tambahan bergantung kepada terma kontrak, perubahan yang dipersetujui dan bukti kerja. Jangan menganggap semua pindaan secara automatik melayakkan bayaran tambahan.

Kalau saya sudah siapkan video tetapi brand tidak meluluskannya, adakah bayaran masih perlu dibuat?

Ia bergantung pada syarat kelulusan, standard hasil kerja yang dipersetujui, sebab penolakan dan tahap pelaksanaan. Jika kontrak tidak menetapkan proses kelulusan dengan jelas, pertikaian tentang bayaran boleh menjadi lebih sukar untuk diselesaikan.

Adakah influencer perlu menjamin jumlah tontonan atau jualan?

Tidak ada kewajipan umum untuk menjamin hasil sebegitu dalam setiap kerjasama. Namun, jaminan atau sasaran prestasi boleh menjadi sebahagian daripada kontrak jika dipersetujui secara sah dan jelas. Bezakan kewajipan menghasilkan kandungan daripada janji mencapai hasil jualan tertentu.

Adakah tag 'paid partnership' atau 'sponsored' perlu dinyatakan dalam kandungan?

Pendedahan hubungan komersial penting dalam pengiklanan digital. Content Code 2022 mengandungi standard penzahiran promosi berbayar dan imbuhan bukan tunai dalam lingkungan pemakaiannya. Kewajipan khusus boleh berbeza mengikut produk, platform dan rejim pengawalseliaan, maka syarat kempen perlu disemak sebelum diterbitkan.

Bolehkah brand meminta influencer memadam video selepas pembayaran dibuat?

Bergantung pada terma tentang tempoh hantaran, hak pemadaman, keadaan krisis reputasi dan siapa yang mempunyai kawalan terhadap akaun. Jika tiada persetujuan yang jelas, hak untuk mengarahkan pemadaman tidak boleh dianggap wujud secara automatik.

Jika perjanjian dibuat melalui agensi, siapa yang patut saya tuntut apabila tidak dibayar?

Pihak yang bertanggungjawab bergantung pada identiti pihak berkontrak, kuasa agensi serta cara tawaran dan invois dibuat. Jenama yang menerima manfaat kempen tidak semestinya menjadi penghutang kontrak dalam setiap keadaan. Semak dokumen dan komunikasi sebelum menentukan pihak yang hendak dituntut.

Adakah perjanjian influencer yang diambil daripada internet sudah memadai?

Templat boleh membantu sebagai senarai semak, tetapi tidak semestinya sesuai untuk struktur bayaran, hak cipta, penggunaan wajah, eksklusiviti dan risiko sesuatu kempen. Templat luar negara juga mungkin menggunakan undang-undang dan remedi yang berbeza daripada Malaysia.